میزان آمادگی برای مدیریت بحران در کشور...
به اندازه کافی وجود دارد.
پیشرفت داشته اما با مطلوب فاصله دارد.
در حد صفر است و عقب گرد هم داشته است.
 
داخلی سیاست مقاله
۱
تاریخ انتشار : شنبه ۱۰ دی ۱۳۹۰ ساعت ۲۰:۵۰
 
 
ویژگی های نظام حقوقی اسلامی
نظام حقوقی اسلام یک نظام الهی است و مشروعیت قواعد حقوقی آن، اراده تشریعی خداوند است و حقوق اسلام از متن آیین اسلام که...

نظام حقوقی اسلام یک نظام الهی است و مشروعیت قواعد حقوقی آن، اراده تشریعی خداوند است و حقوق اسلام از متن آیین اسلام که پیامبر از طریق وحی و از طرف خداوند برای بشر آورده است، بدست آمده است. این نظام دارای مبانی از جمله خداباوری، پذیرش معاد و فرجام برای بشر، حکمت خداوند و هدفمند بودن آفرینش و وجود رابطه منطقی بین تکوین و تشریع می‌باشد که این مبانی نظری باعث بوجود‌آمدن ویژگی‌ها و امتیازاتی برای این نظام حقوقی شده است که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم.
واقع‌نگری و جامعیت و کامل بودن: تمامی دانشمندانی که نظام‌های حقوقی مختلفی را ایجاد کرده‌اند، همواره بدنبال این بوده‌اند که نظام حقوقی واقع‌نگر و دربردارنده تمامی ابعاد را بوجود آورند. اما بدلیل عدم جهانشناسی و انسانشناسی و عدم آشنا‌بودن آنها با ابعاد وجودی انسان این امر میسر نشده است. اما از آنجا که خداوند قانونگذار واقعی در نظام حقوقی اسلام است و خود با تمام ویژگی‌های مادی و معنوی انسان آگاه است، قوانینی را بوجود آورده که تمامی ابعاد، حالات و شرایط انسان را دربر گیرد و علاوه بر تنظیم روابط حقوقی بین مردم از ساير ابعاد فردي و روحاني نيز غفلت نورزيده است. در نتیجه هيچ زمينه‌اي از رفتار اختياري فردي و اجتماعي انسان وجود ندارد که اسلام به طور خلاصه و جزئي و يا به صورت قاعده کلي در مورد آن ساکت بوده و حکم آن را مشخص ننموده باشد.
هماهنگی با فطرت انسان: عوامل تشکیل دهنده شخصیت انسان دو نوع هستند. عوامل متغیر مانند آداب و رسوم و فرهنگ اجتماعی و عوامل ثابت مانند غرایز و عواطف انسانی. دسته اول وجه تمایز بین انسان‌ها می‌باشد. اما دسته دوم عاملی مشترک بین همه انسان‌ها می باشد. یک نظام حقوقی نه تنها نباید سرکوب‌کننده عوامل ثابت باشد بلکه باید با آنها هماهنگ هم باشد. چرا که تعدیل و تنظیم آنها در جهت رسیدن انسان به کمال واقعی لازم است. خداوند هم براساس هماهنگی با فطرت انسان، قوانین حقوقی انسان‌ها را در زمینه‌های مشترک از جمله: حق برخورداری همگان از تحصیل علوم، حق ازدواج، کار و ... یکسان وضع کرده است.
انسجام و استمرار و ثبات: یکی از دلایل کارآمد بودن یک نظام عدم وجود تناقض در آن است. نظام حقوقی اسلام بدلیل جهان بینی توحیدی و واقع‌نگری و هماهنگی با فطرت انسان هم دارای انسجام درونی(هماهنگی بین خود قوانین) است و هم دارای انسجام بیرونی(هماهنگی با دیگر نظام‌های فردی و اجتماعی) است. این نظام همچنین بدلیل اینکه حقوق اسلامی هماهنگ با فطرت و ساختار وجودی انسان و غرایز و نیازهای دائمی وی وضع شده و در طول تاریخ ثابت است و خداوند عالم و قادر که به مصالح بشر در طول تاریخ آگاه است، قانونگذار آن است و اهداف و مبانی آن ثابت است، دارای جاودانگی می‌باشد و با گذشت زمان منسوخ نمی شود. همچنین با ایجاد دو نوع قاعده باعث شده تا پاسخگوی نیازهایی که براساس پیشرفت و تغییر و تحولات ایجاد می شود،باشد. ۱-قواعدی که حکمی را برای موضوعات ثابت تعیین می‌کند و به لحاظ ثبات این موضوعات، دلیلی برای تحوّل و تغییر حکم وجود نخواهد داشت. ۲-قواعد ناظر به اوضاع و شرایط و موضوعات متغیّر که به عهده حاکم اسلامی است تا طبق معیارها و ضوابط خاص، احکامی برای آنها وضع کند.
سهولت و سماحت: سهولت به معنی آسانی و سماحت به معنی گذشتن و بزرگواری می‌باشد. اگر يک نظام حقوقي اجازه دهد که مردم يا دولت با کنجکاوي ، بدنبال کشف خطاهای مردم بوده و اصولا به دنبال اثبات جرم باشند واعمال مردم را حمل بر فساد کنند از سماحت و سهولت برخوردار نخواهد بود. در نظام حقوقی اسلامی با توجه به آیه شریفه «لا يکلف الله نفسا الا وسعها» (ما هیچ كس را جز به مقدار تواناییش تكلیف نمی‌كنیم ) دارای سهولت در انجام تکالیف است و هر کس به اندازه توانایی‌هایش باید نسبت به انجام تکالیف و وظایف خود اقدام کند. از سوی دیگر اصل اولی بر عدم تجسس و تفحص برای اثبات جرم است و نیز اصالت صحت در مورد رفتار آدمی جاری است. و قواعدی از جمله اصل برائت، لاضرر، لاحرج و ... در اسلام نشان دهنده وجود سهولت و سماحت در آن است.
ضمانت اجرای درونی: در نظام‌های حقوقی مختلف عموما آنچه که برای ضمانت اجرایی عنوان می‌شود، وضع مجازات برای متخلف است که ضمانت اجرایی بیرونی می‌باشد. اما این نوع ضمانت آنچنان که باید کارساز نیست. چرا که متخلف در صورت توانایی انجام پنهانی کار و یا استفاده از قدرت و نفوذ مقابل قانون عمل می‌کند و به آن پایبند نمی‌باشد. دیگر ضمانت ، ضمانت اجرایی درونی است مانند شرمنده شدن گناهکار در برابر وجدان خود که آن هم بعد از تکرار گناه اثر خود را از دست می‌دهد. ضمانت اجرایی دیگر که مهم‌ترین نوع ضمانت است این است که جهان محضر خداست و آدمی نمی‌تواند از قلمرو خداوند فرار کند و در صورت گناه مجازات خواهد شد و در صورت اعتقاد انسان به خداوند، از کیفر گناه خودش می‌ترسد و آن را انجام نمی‌دهد.
مبارزه با تبعیض و نظام طبقاتی و حمایت از مظلومان و مستضعفان: یکی دیگر از ویژگی‌های نظام اسلامی این است که مبارزه با تبعیض و نظام طبقاتی را از مهم‌ترین وظایف خود می‌داند و رهبران آن در حمایت از مستضعفان از هیچ کوششی فروگذار نبوده و نوع زندگی خود گرایش قلبی خویش را به این افراد ابراز نموده‌اند.ایات و احادیث در رابطه با اهمیت این موضوعات به این شرح می باشد: آنچه را خداوند از ساکنان این آبادی‌ها به رسولش بازگرداند مخصوص خداوند و پیامبر و خویشاوندان (او) و نیز یتیمان و مسکینان و در راه‌ماندگان است و این به خاطر آن است که این اموال در میان ثروتمندان دست به دست نگردد (حشر۷). کسانی را که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره و پنهان می‌سازند و در راه خدا انفاق نمی‌کنند، به مجازات دردناکی بشارت ده(توبه۳۴). مردم! بدانید که ما شما را از یک پدر و مادر آفریدیم و بدین دلیل، شما را تیره‌ها و طایفه‌های گوناگون قرار دادیم که یکدیگر را بشناسید. همانا، گرامی‌ترین شما نزد خدا، با تقواترین شماست(حجرات۱۲). در نامه ای حضرت علی (ع) به مالک اشتر، استاندار خود، می‌فرماید: خدا را، خدا را در مورد طبقه پایین (تهی دست) در نظر داشته باش؛ محرومانی که راه چاره ای ندارند!… و بخش مهمی از بیت‌المال را به آنان اختصاص ده…، چه اینکه این دسته به انصاف نیازمندتر از دیگرانند.
در نتیجه می‌توان گفت در نظام حقوقی اسلام با توجه به آنکه خداوند قانونگذار است و نسبت به تمامی ابعاد وجود آدمی آگاهی دارد قوانینی را وضع کرده که بشر هم توان انجام آن را داشته باشد و هم با اجرای آن به کمال و سعادت دنیوی و اخروی دست یابد.

میثم مختاری

کد مطلب: 70622
 
Share/Save/Bookmark
 


ahmad jawid
۱۳۹۴-۱۲-۲۳ ۱۰:۱۴:۲۱
مطلب جالبی بود