۲۹ نوامبر (۸ آذر) هر سال، زخمی کهنه و عمیق از تاریخ معاصر را به یاد میآورد؛ روزی که سازمان ملل متحد آن را «روز جهانی همبستگی با ملت فلسطین» نامیده است. این تاریخ به سال ۱۹۴۷ بازمیگردد؛ زمانی که مجمع عمومی با تصویب قطعنامه ۱۸۱، بیآنکه صدای مردم اصلی این سرزمین شنیده شود، طرح تقسیم فلسطین را به دو دولت یهودی و عربی اعلام کرد. تصمیمی که آغازی شد بر فاجعهی «نکبت» و دههها اشغال، آوارگی و مقاومت. گرامیداشت این روز، بزرگداشت یک قطعنامه نیست؛ بلکه یادآوری حقوق پایمالشدهی ملتی است که هنوز در جستوجوی عدالت، آزادی و بازگشت به خانه و خاک مادری خویش است؛ ملتی که ایستادگیاش، روایت زندهی امید و حقطلبی در برابر تاریخ است.
اکنون در شرایطی این روز فرا میرسد که مسئله فلسطین بار دیگر در کانون توجه جهانی قرار گرفته است. رخدادهای هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و پاسخ ویرانگر رژیم صهیونیستی در غزه، نقطهای تعیینکننده در تاریخ این منازعه بود؛ نقطهای که معادلات پیشین را دگرگون ساخت. آنچه در غزه جریان یافت، صرفاً یک جنگ نبود؛ بلکه تلاشی سازمانیافته برای نابودی جسم و هویت یک ملت بود. بیش از هفتاد هزار انسان ــ عمدتاً زنان و کودکان- جان باختند و گزارشهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری از ویرانی هشتاد درصدی بناهای غزه و نابودی کامل دانشگاهها و بیمارستانها حکایت دارد. تنها در شهر غزه، بنا بر دادههای دانشگاه عبری و شبکه ۱۲ اسرائیل، سیوشش هزار ساختمان به خاکستر بدل شد؛ آماری که نشان میدهد هدف چیزی جز محو امکان زندگی در این سرزمین نبود. این فاجعه انسانی وجدان جهانی را بیدار کرد و روایت یکسویه رسانههای غربی در برابر تصاویر زنده از دل ویرانهها فرو ریخت. ویدیوهایی از زیر آوار، چهرههای اشکبار مادران و کودکان، و صحنههای مقاومت روزمره، افکار عمومی جهان را تکان داد و موجی بیسابقه از همبستگی بینالمللی آفرید. جنبشهای دانشجویی در دانشگاههای برجستهای چون هاروارد، امآیتی، آکسفورد و کلمبیا، نشانهای از شکاف عمیق در گفتمان پیشین غرب درباره اسرائیل شدند. برای نخستینبار واژههایی چون «آپارتاید» و «نسلکشی» وارد ادبیات سیاسی و رسانهای جریان اصلی شدند. حتی شماری از روشنفکران و تاریخنگاران اسرائیلی، از جمله یووال نوح حراری، با صراحت نسبت به اقدامات دولت خود ابراز شرم و اعتراض کردند. در جهان اسلام و عرب نیز موج تازهای از بیداری سیاسی شکل گرفت؛ جنبش تحریم و فشار اقتصادی (BDS)جان دوباره یافت و سیاستهای عادیسازی روابط در قالب «توافق ابراهیم» بیش از پیش در تضاد با خواست ملتها قرار گرفت. شرکتهای بینالمللی نیز زیر فشار افکار عمومی ناگزیر به بازنگری روابط خود با مؤسسات اسرائیلی شدند.
در چنین شرایطی، ۲۹ نوامبر دیگر تنها یادآور عدالت از دسترفته نیست؛ بلکه به نماد شکلگیری "ژئوپلیتیک مقاومت" در مقیاس جهانی بدل شده است. آنچه از سال ۱۹۴۷ تاکنون جریان دارد، استمرار همان نکبتی است که میلیونها فلسطینی را از خانه و خاک مادریشان آواره ساخت، اما در عین حال بذر یک مقاومت تاریخی را در دل منطقه و جهان کاشت؛ مقاومتی که امروز به شاخصی برای سنجش کارآمدی نظم بینالمللی تبدیل شده است. این روز فرصتی است برای بازخوانی اصول فراموششده منشور سازمان ملل- حق تعیین سرنوشت، حق حاکمیت ملی و حق بازگشت آوارگان- اصولی که اکنون معیار سنجش عدالت جهانی به شمار میروند.
در امتداد این معنا، پیام اخیر رئیسجمهور چین، "شی جینپینگ" به نشست سازمان ملل به مناسبت روز جهانی همبستگی با مردم فلسطین نشان میدهد که مسئله فلسطین دیگر صرفاً یک بحران منطقهای نیست، بلکه آزمونی برای مشروعیت نظام حکمرانی جهانی است. وی با تأکید بر اصل «حکمرانی فلسطینیها بر فلسطین» و ضرورت بازسازی غزه، در برابر طرحهای تحمیلی همچون طرح صلح ترامپ ایستاده و بر این نکته تأکید میکند که مقاومت فلسطین امروز در متن معادلات ژئوپلیتیک جهانی قرار دارد؛ معادلاتی که نه تنها عدالت و انصاف بینالمللی، بلکه ثبات و آینده خاورمیانه را رقم میزنند. سخنان رئیسجمهور چین نشان میدهد که بیداری جهانی پیرامون مسئله فلسطین از عرصه نظامی فراتر رفته و به حوزه دیپلماسی، حقوق بینالملل و وجدان سیاسی بشر رسیده است؛ جایی که همبستگی با ملت فلسطین به معیار تازهای برای بازتعریف عدالت و نظم جهانی تبدیل شده است.
همزمان، انقلاب دیجیتال بُعد تازهای به ژئوپلیتیک مقاومت بخشیده است. فلسطینیان با بهرهگیری از شبکههایی چون توییتر، تیکتاک و تلگرام، روایتهای رسمی را درهم شکستند و خود به رسانهای زنده و بیواسطه تبدیل شدهاند. این تحول، مقاومت را از عرصه نظامی به عرصه بیداری جهانی کشانده است؛ جایی که تصاویر زندگی روزمره زیر بمباران، نه تنها افکار عمومی را بسیج کرد، بلکه به اسناد حقوقی در پروندههای بینالمللی علیه اسرائیل بدل شده است. در عرصه حقوقی نیز، برای نخستین بار رژیم صهیونیستی همزمان در چند نهاد بینالمللی تحت پیگرد قرار دارد. این روند نشان میدهد که مقاومت دیگر صرفاً در میدان نبرد تعریف نمیشود، بلکه به شبکهای چندلایه از کنش سیاسی، حقوقی، رسانهای و مدنی تبدیل شده است؛ شبکهای که وجدان جهانی را به حرکت درآورده و مشروعیت نظم موجود را به چالش کشیده است. امروز مسئله فلسطین محدود به مرزهای جغرافیایی نیست؛ بلکه به وجدان سیاسی و اخلاقی جهان پیوند خورده است. مقاومت فلسطینیان در قالبهای گوناگون- از نبرد نظامی تا مبارزه مدنی، از دادخواهی قضایی تا فعالیت رسانهای- به یک ژئوپلیتیک بیداری بدل شده است. تحولات پس از طوفان الاقصی نشان میدهد که هیچ نظم پایداری در خاورمیانه بدون احقاق کامل حقوق ملت فلسطین امکانپذیر نیست. هزینه سیاسی و اخلاقی اشغال هر روز سنگینتر میشود و در مقابل، همبستگی جهانی با فلسطین گستردهتر خواهد شد. گذار از مقاومت نظامی به مقاومت جهانی، از میدان جنگ به میدان وجدان بشریت.
در نهایت، ۲۹ نوامبر، روز جهانی همبستگی با ملت فلسطین، امروز بیش از هر زمان دیگر معنای ژئوپلیتیک مقاومت را آشکار میسازد. این روز نه صرفاً یادآور قطعنامهای تاریخی، بلکه نماد استمرار نکبت و همزمان تولد مقاومتی است که از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به وجدان جهانی پیوند خورده است. رخدادهای اخیر در غزه نشان دادند که مقاومت فلسطین تنها در میدان نظامی خلاصه نمیشود، بلکه به عرصههای دیپلماسی، حقوق بینالملل، رسانه و افکار عمومی جهانی گسترش یافته است. انقلاب دیجیتال، دانشگاهها، جنبشهای مدنی و حتی نهادهای حقوقی بینالمللی، همگی بخشی از شبکهای هستند که مشروعیت نظم موجود را به چالش میکشند. در این چارچوب، روز همبستگی با فلسطین به معیار تازهای برای سنجش عدالت و کارآمدی نظام حکمرانی جهانی بدل شده است. ژئوپلیتیک مقاومت امروز نشان میدهد که هیچ صلح پایدار در خاورمیانه بدون احقاق کامل حقوق ملت فلسطین امکانپذیر نیست و دفاع از فلسطین، دفاع از اصول بنیادین انسانیت و عدالت جهانی است.
اکنون در شرایطی این روز فرا میرسد که مسئله فلسطین بار دیگر در کانون توجه جهانی قرار گرفته است. رخدادهای هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و پاسخ ویرانگر رژیم صهیونیستی در غزه، نقطهای تعیینکننده در تاریخ این منازعه بود؛ نقطهای که معادلات پیشین را دگرگون ساخت. آنچه در غزه جریان یافت، صرفاً یک جنگ نبود؛ بلکه تلاشی سازمانیافته برای نابودی جسم و هویت یک ملت بود. بیش از هفتاد هزار انسان ــ عمدتاً زنان و کودکان- جان باختند و گزارشهای سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری از ویرانی هشتاد درصدی بناهای غزه و نابودی کامل دانشگاهها و بیمارستانها حکایت دارد. تنها در شهر غزه، بنا بر دادههای دانشگاه عبری و شبکه ۱۲ اسرائیل، سیوشش هزار ساختمان به خاکستر بدل شد؛ آماری که نشان میدهد هدف چیزی جز محو امکان زندگی در این سرزمین نبود. این فاجعه انسانی وجدان جهانی را بیدار کرد و روایت یکسویه رسانههای غربی در برابر تصاویر زنده از دل ویرانهها فرو ریخت. ویدیوهایی از زیر آوار، چهرههای اشکبار مادران و کودکان، و صحنههای مقاومت روزمره، افکار عمومی جهان را تکان داد و موجی بیسابقه از همبستگی بینالمللی آفرید. جنبشهای دانشجویی در دانشگاههای برجستهای چون هاروارد، امآیتی، آکسفورد و کلمبیا، نشانهای از شکاف عمیق در گفتمان پیشین غرب درباره اسرائیل شدند. برای نخستینبار واژههایی چون «آپارتاید» و «نسلکشی» وارد ادبیات سیاسی و رسانهای جریان اصلی شدند. حتی شماری از روشنفکران و تاریخنگاران اسرائیلی، از جمله یووال نوح حراری، با صراحت نسبت به اقدامات دولت خود ابراز شرم و اعتراض کردند. در جهان اسلام و عرب نیز موج تازهای از بیداری سیاسی شکل گرفت؛ جنبش تحریم و فشار اقتصادی (BDS)جان دوباره یافت و سیاستهای عادیسازی روابط در قالب «توافق ابراهیم» بیش از پیش در تضاد با خواست ملتها قرار گرفت. شرکتهای بینالمللی نیز زیر فشار افکار عمومی ناگزیر به بازنگری روابط خود با مؤسسات اسرائیلی شدند.
در چنین شرایطی، ۲۹ نوامبر دیگر تنها یادآور عدالت از دسترفته نیست؛ بلکه به نماد شکلگیری "ژئوپلیتیک مقاومت" در مقیاس جهانی بدل شده است. آنچه از سال ۱۹۴۷ تاکنون جریان دارد، استمرار همان نکبتی است که میلیونها فلسطینی را از خانه و خاک مادریشان آواره ساخت، اما در عین حال بذر یک مقاومت تاریخی را در دل منطقه و جهان کاشت؛ مقاومتی که امروز به شاخصی برای سنجش کارآمدی نظم بینالمللی تبدیل شده است. این روز فرصتی است برای بازخوانی اصول فراموششده منشور سازمان ملل- حق تعیین سرنوشت، حق حاکمیت ملی و حق بازگشت آوارگان- اصولی که اکنون معیار سنجش عدالت جهانی به شمار میروند.
در امتداد این معنا، پیام اخیر رئیسجمهور چین، "شی جینپینگ" به نشست سازمان ملل به مناسبت روز جهانی همبستگی با مردم فلسطین نشان میدهد که مسئله فلسطین دیگر صرفاً یک بحران منطقهای نیست، بلکه آزمونی برای مشروعیت نظام حکمرانی جهانی است. وی با تأکید بر اصل «حکمرانی فلسطینیها بر فلسطین» و ضرورت بازسازی غزه، در برابر طرحهای تحمیلی همچون طرح صلح ترامپ ایستاده و بر این نکته تأکید میکند که مقاومت فلسطین امروز در متن معادلات ژئوپلیتیک جهانی قرار دارد؛ معادلاتی که نه تنها عدالت و انصاف بینالمللی، بلکه ثبات و آینده خاورمیانه را رقم میزنند. سخنان رئیسجمهور چین نشان میدهد که بیداری جهانی پیرامون مسئله فلسطین از عرصه نظامی فراتر رفته و به حوزه دیپلماسی، حقوق بینالملل و وجدان سیاسی بشر رسیده است؛ جایی که همبستگی با ملت فلسطین به معیار تازهای برای بازتعریف عدالت و نظم جهانی تبدیل شده است.
همزمان، انقلاب دیجیتال بُعد تازهای به ژئوپلیتیک مقاومت بخشیده است. فلسطینیان با بهرهگیری از شبکههایی چون توییتر، تیکتاک و تلگرام، روایتهای رسمی را درهم شکستند و خود به رسانهای زنده و بیواسطه تبدیل شدهاند. این تحول، مقاومت را از عرصه نظامی به عرصه بیداری جهانی کشانده است؛ جایی که تصاویر زندگی روزمره زیر بمباران، نه تنها افکار عمومی را بسیج کرد، بلکه به اسناد حقوقی در پروندههای بینالمللی علیه اسرائیل بدل شده است. در عرصه حقوقی نیز، برای نخستین بار رژیم صهیونیستی همزمان در چند نهاد بینالمللی تحت پیگرد قرار دارد. این روند نشان میدهد که مقاومت دیگر صرفاً در میدان نبرد تعریف نمیشود، بلکه به شبکهای چندلایه از کنش سیاسی، حقوقی، رسانهای و مدنی تبدیل شده است؛ شبکهای که وجدان جهانی را به حرکت درآورده و مشروعیت نظم موجود را به چالش کشیده است. امروز مسئله فلسطین محدود به مرزهای جغرافیایی نیست؛ بلکه به وجدان سیاسی و اخلاقی جهان پیوند خورده است. مقاومت فلسطینیان در قالبهای گوناگون- از نبرد نظامی تا مبارزه مدنی، از دادخواهی قضایی تا فعالیت رسانهای- به یک ژئوپلیتیک بیداری بدل شده است. تحولات پس از طوفان الاقصی نشان میدهد که هیچ نظم پایداری در خاورمیانه بدون احقاق کامل حقوق ملت فلسطین امکانپذیر نیست. هزینه سیاسی و اخلاقی اشغال هر روز سنگینتر میشود و در مقابل، همبستگی جهانی با فلسطین گستردهتر خواهد شد. گذار از مقاومت نظامی به مقاومت جهانی، از میدان جنگ به میدان وجدان بشریت.
در نهایت، ۲۹ نوامبر، روز جهانی همبستگی با ملت فلسطین، امروز بیش از هر زمان دیگر معنای ژئوپلیتیک مقاومت را آشکار میسازد. این روز نه صرفاً یادآور قطعنامهای تاریخی، بلکه نماد استمرار نکبت و همزمان تولد مقاومتی است که از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و به وجدان جهانی پیوند خورده است. رخدادهای اخیر در غزه نشان دادند که مقاومت فلسطین تنها در میدان نظامی خلاصه نمیشود، بلکه به عرصههای دیپلماسی، حقوق بینالملل، رسانه و افکار عمومی جهانی گسترش یافته است. انقلاب دیجیتال، دانشگاهها، جنبشهای مدنی و حتی نهادهای حقوقی بینالمللی، همگی بخشی از شبکهای هستند که مشروعیت نظم موجود را به چالش میکشند. در این چارچوب، روز همبستگی با فلسطین به معیار تازهای برای سنجش عدالت و کارآمدی نظام حکمرانی جهانی بدل شده است. ژئوپلیتیک مقاومت امروز نشان میدهد که هیچ صلح پایدار در خاورمیانه بدون احقاق کامل حقوق ملت فلسطین امکانپذیر نیست و دفاع از فلسطین، دفاع از اصول بنیادین انسانیت و عدالت جهانی است.
احمد رشیدی نژاد - پژوهشگر ژئوپلیتیک
