در خبرها آمده است که رئیس سازمان نقشه برداری کشور گفته؛ طبق دادههای ما، استان گیلان تنها استانی است که نشست ندارد. در بقیه استانها و شهرها، نرخ فرونشست از چند میلیمتر تا ۴۳ سانتیمتر متغیر است. رکورد ۴۳ سانتیمتر مربوط به دشتهای استان کرمان است و پس از آن، استان گلستان پهنه وسیعی از فرونشست را به خود اختصاص داده است.
در این فرصت برآنم به این موضوع مهم که در هیاهوی جنگ و آتش گم شده است بپردازم تا شاید دولتمردان به موازات مسائل دیگر به این مهم توجه کنند.
ایران با بحرانی خاموش و بسیار خطرناک مواجه است؛ بحرانی که شاید دیده نمیشود اما هر روز پیامدهای آن در زندگی مردم، کشاورزی و زیرساختها نمایانتر میشود. پدیدهای به نام فرونشست زمین که نتیجه برداشت بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی و کاهش رطوبت خاک است، آرام آرام دشتها و حتی شهرهای کشور را در بر گرفته است. تازهترین گزارش سازمان نقشهبرداری کشور نشان میدهد نرخ فرونشست در استانها و مناطق مختلف از چند میلیمتر تا ۴۳ سانتیمتر متغیر است و رکورد نگران کننده این پدیده مربوط به دشتهای استان کرمان است. در برخی نقاط این استان، زمین در بازه زمانی کوتاه تقریباً نیم متر نشست کرده است؛نشانهای هشدار دهنده از فروپاشی تدریجی خاک و تهدید مستقیم برای کشاورزی، ساختمانها و شبکههای زیرساختی.
استان گلستان نیز در معرض این بحران قرار دارد و بخشهای وسیعی از این استان با فرونشست زمین مواجه شدهاند.
در تهران، این پدیده عمدتاً جنوب و جنوب غرب شهر را درگیر کرده است؛ مناطقی که تراکم جمعیت بالا و مصرف بیرویه منابع آب شرایط را وخیمتر کرده و هر روز خطر ترک خوردن ساختمانها، آسیب به خطوط انتقال گاز، آب و فاضلاب و تغییر مسیر آبراههها را افزایش میدهد.
تنها استانی که تا این لحظه از فرونشست نسبی در امان مانده، گیلان است؛ استانی که با بارشهای کافی، آبخوانهای پایدار و خاک مقاوم توانسته از این خطر جلوگیری کند، اما سایر استانها اگر روند فعلی برداشت آب و استفاده بیرویه از منابع زیرزمینی را ادامه دهند، ممکن است در آیندهای نه چندان دور با فروپاشی بخشهای وسیعی از زمین مواجه شوند.
این هشدارها تنها آمار و ارقام نیست؛ آنها تصویری واقعی از یک بحران قریبالوقوع است که میتواند امنیت غذایی، ایمنی شهری و ثبات زیست محیطی کشور را تهدید کند. کارشناسان معتقدند اگر مدیریت منابع آب، استفاده از فناوریهای نوین آبیاری و برنامهریزی برای جلوگیری از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی جدی گرفته نشود، فرونشست زمین به یک بحران ملی تبدیل خواهد شد؛ بحرانی که بازگشت از آن سالها زمان خواهد برد و هزینههای اقتصادی و انسانی بسیار سنگینی به دنبال خواهد داشت.
دولت باید هرچه سریعتر نسبت به پایش دقیق دشتها و شهرهای در معرض خطر، اطلاعرسانی عمومی، و اعمال سیاستهای بازدارنده اقدام کند. در غیر این صورت، آنچه امروز به عنوان «نشست چند میلیمتری» زمین مشاهده میشود، فردا ممکن است به فرو ریختن ساختمانها، نابودی زمینهای کشاورزی و بحرانهای جدی شهری منجر شود. این هشدار یک پیام روشن دارد: زمین ایران دیگر طاقت برداشت بیرویه منابع زیرزمینی را ندارد و اگر بیتوجهی ادامه یابد، فرونشست نه تنها یک مشکل جغرافیایی، بلکه یک بحران ملی غیرقابل چشمپوشی خواهد بود.
در این فرصت برآنم به این موضوع مهم که در هیاهوی جنگ و آتش گم شده است بپردازم تا شاید دولتمردان به موازات مسائل دیگر به این مهم توجه کنند.
ایران با بحرانی خاموش و بسیار خطرناک مواجه است؛ بحرانی که شاید دیده نمیشود اما هر روز پیامدهای آن در زندگی مردم، کشاورزی و زیرساختها نمایانتر میشود. پدیدهای به نام فرونشست زمین که نتیجه برداشت بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی و کاهش رطوبت خاک است، آرام آرام دشتها و حتی شهرهای کشور را در بر گرفته است. تازهترین گزارش سازمان نقشهبرداری کشور نشان میدهد نرخ فرونشست در استانها و مناطق مختلف از چند میلیمتر تا ۴۳ سانتیمتر متغیر است و رکورد نگران کننده این پدیده مربوط به دشتهای استان کرمان است. در برخی نقاط این استان، زمین در بازه زمانی کوتاه تقریباً نیم متر نشست کرده است؛نشانهای هشدار دهنده از فروپاشی تدریجی خاک و تهدید مستقیم برای کشاورزی، ساختمانها و شبکههای زیرساختی.
استان گلستان نیز در معرض این بحران قرار دارد و بخشهای وسیعی از این استان با فرونشست زمین مواجه شدهاند.
در تهران، این پدیده عمدتاً جنوب و جنوب غرب شهر را درگیر کرده است؛ مناطقی که تراکم جمعیت بالا و مصرف بیرویه منابع آب شرایط را وخیمتر کرده و هر روز خطر ترک خوردن ساختمانها، آسیب به خطوط انتقال گاز، آب و فاضلاب و تغییر مسیر آبراههها را افزایش میدهد.
تنها استانی که تا این لحظه از فرونشست نسبی در امان مانده، گیلان است؛ استانی که با بارشهای کافی، آبخوانهای پایدار و خاک مقاوم توانسته از این خطر جلوگیری کند، اما سایر استانها اگر روند فعلی برداشت آب و استفاده بیرویه از منابع زیرزمینی را ادامه دهند، ممکن است در آیندهای نه چندان دور با فروپاشی بخشهای وسیعی از زمین مواجه شوند.
این هشدارها تنها آمار و ارقام نیست؛ آنها تصویری واقعی از یک بحران قریبالوقوع است که میتواند امنیت غذایی، ایمنی شهری و ثبات زیست محیطی کشور را تهدید کند. کارشناسان معتقدند اگر مدیریت منابع آب، استفاده از فناوریهای نوین آبیاری و برنامهریزی برای جلوگیری از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی جدی گرفته نشود، فرونشست زمین به یک بحران ملی تبدیل خواهد شد؛ بحرانی که بازگشت از آن سالها زمان خواهد برد و هزینههای اقتصادی و انسانی بسیار سنگینی به دنبال خواهد داشت.
دولت باید هرچه سریعتر نسبت به پایش دقیق دشتها و شهرهای در معرض خطر، اطلاعرسانی عمومی، و اعمال سیاستهای بازدارنده اقدام کند. در غیر این صورت، آنچه امروز به عنوان «نشست چند میلیمتری» زمین مشاهده میشود، فردا ممکن است به فرو ریختن ساختمانها، نابودی زمینهای کشاورزی و بحرانهای جدی شهری منجر شود. این هشدار یک پیام روشن دارد: زمین ایران دیگر طاقت برداشت بیرویه منابع زیرزمینی را ندارد و اگر بیتوجهی ادامه یابد، فرونشست نه تنها یک مشکل جغرافیایی، بلکه یک بحران ملی غیرقابل چشمپوشی خواهد بود.
فرهاد خادمی
